Menü
  • Fikri Bağımsızlık
  • Intellectual Independence
  • ا لا ســتقلا ل ا لفكــر ي
  • İbn Haldun Üniversitesi'nin aylık gazetesidir.
  • Açık Medeniyet Gazetesi

Fuat Sezgin’in İslam bilim tarihi araştırmalarına ilk adımı: “Mecâzü’l Kur’ân”

Prof. Dr. Fuat Sezgin denince, doğal olarak, ilk akla gelen hocamızın bilim tarihinin metinlerine ve bu metinlerde çizimleri olan bilimsel âletlere yaptığı hizmet akla geliyor. Peki, ömrünü İslam bilim geleneğine harcamış bir bilim insanının, kitabî mirasımıza hizmeti nasıl başladı?

 

Hellmut Ritter ile tanışma ve matematik uyarısı

Prof. Dr. Fuat Sezgin; 1943-1951 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Şarkiyat Enstitüsünde eğitimine başladığı zamanlarda, İslamî bilimler ve oryantalizm alanında Süleymaniye ve yine benzeri yazma eserlerin yer aldığı kütüphanelerde çalışmalar yapmış olan Alman oryantalist Hellmut Ritter’in yanında öğrenimine ve çalışmalarına başladı. Fuat hocamızın özellikle eğitimine yön veren uyarılardan biri olarak gördüğü; hocası Ritter’in, kendisine, klasik dönemde bazı matematik alanında eserler vermiş İslam âlimlerinin isimlerini sayıp matematiği ihmal etmemesi, geliştirmesi konusundaki uyarısı olmuştu. Ritter’in bu uyarısıyla Fuat Sezgin; gerek dil ve belagat gerekse klasik eserler hakkındaki bilgilerle beraber teknik-bilimsel donanım konusunda da öğrenme yoluna gitmiştir.

 

Klasik eserler diyarına geçiş

Şunu belirtmek gerekir ki, Fuat Sezgin denildiğinde kitap kurtlarının aklına gelen ilk çalışma tabii ki, Buhari’nin Kaynakları adlı eseridir. Birçok yerde bu eser, hocamızın doktora tezi olarak da geçmektedir. Fakat Fuat Sezgin hocamızın doktorası; Muammer bin Musemma’nın “Mecâzü’l Kur’ân” adlı eserinin 2 farklı yazmadan edisyon-kritik, inceleme ve tahkikinden oluşan çalışmasıdır. Bu çalışma, iki cilt hâlinde, 50 sayfaya yakın bir inceleme ile nüsha farklılıkları ve açıklamalarla desteklenerek ve Batı tarzı bir tahkik yöntemi gözetilerek ilk olarak 1950’den önce ofset şeklinde yayımlanmış, daha sonrasında ise 1963 ve 1968 yıllarında tekrar yayımlanmıştır.

Prof. Dr. Fuat Sezgin, işte bu çalışma ile bilim tarihi metinlerinin arayışına artık girmiş bulundu. Kendisinin de zaman zaman belirttiği gibi, bu çalışma bir bilim tarihi metni olarak kabul görülmüyordu. Fakat hocamızı, “yazma”lar ile tanıştıran da bu eser oldu. Bir nüshası Ankara’da bulunan eserin, istinsah tarihi çok erken olmasına rağmen, tek nüshadan tahkikini yapmayı bilimsel bulmayan Fuat Sezgin, ikinci nüshanın arayışına girip kısa zamanda ikinci nüshayı da keşfetmiştir. O, eserin ikinci nüshasını bulduğunda hocasının da şaşırdığını söyleyerek bu sürecin kendisini artık başka kadîm geleneğe ait eserleri de gün yüzüne çıkarma yolunda çalışmaya sevk ettiğini ve de 94 yaşına kadar aralıksız sürecek çalışmalarının ilk aşamasını işte bu eseri olarak görür...

 

Tam 70 yıl sonra...

İbn Haldun Üniversitesi Yayınları olarak “Prof. Dr. Fuat Sezgin: İslam Bilim Tarihi Araştırmaları Vakfı Kütüphanesi”ne gittiğimizde, hocamızın bu kıymetli doktora çalışmasının, 1963’te bir hocasına hürmet dilekleri ile imzalanmış, matbu bir nüshasını görme imkânımız oldu.

İşte hocamızın bunca meşakkatle emek verdiği eseri “Mecâzü’l Kur’ân”, “2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin yılı” kapsamında tekrardan iç tasarımı ve estetik düzenlemesi yapılarak; bilimsellik açısından ilk hâlinden taviz verilmeden, ekibimizce kisve-i tab’a büründüğünü görme heyecanı ile yeniden yayıma hazırlanmaktadır...

 

--

İbn Haldun Üniversitesi Yayınları Genel Yayın Yönetmeni, İBTAV Yayın Editörü.